Akın Onur Turan değişik konular üzerine kişisel notlar

Zaman zaman gözüme çarpan şeyler hakkında birşeyler yazdığımı blogumu takip eden kişiler biliyorlardır.

Zaman kısıtından dolayı sohbete girmeden aktarmak istediğim konuya giriyorum. Türk teknoloji kullanıcılarının çok büyük bir kısmı hayatlarını kolaylaştıracak ve düzene sokacak yazılımları kullanmıyorlar varsa yoksa oyun, sosyal medya veya instigram gibi eğlenmeye yönelik yazılımları kullanıyorlar.

Bunları gereksizdir demiyorum fakat ellerindeki cihazların daha etkileşimli kullanılabilmesi için eğlencenin dışında da kullanmalarını öneririm. Mesela bir iki gün önce App World’de dolaşırken finans konusundaki yazılımları inceliyordum.

Finans yazılımlarından kastım kişisel olarak harcamalarınızı kontrol edebileceğiniz, bütçeleme yapabileceğiniz yazılımlardan bahsediyorum. Yurtdışında oldukça yoğun olarak kullanılan bu yazılımlar Türkiye’de malesef kullanılmıyor. Bu yazılımlar günlük harcamalarınızı, faturalarınızı vs girerek gününde ödemenizi sağlıyorlar. Belli sürede para biriktirmeniz için harcamalarınızı düzenliyorlar. Ülkemizdeki bankacılık sisteminin oldukça gelişmiş olmasından dolayı bu yazılımların kullanımı gereksizleşebiliyor  fakat benim anlatmak istediğim konu bu değil tabii.

Finans yazılımlarına ek olarak diyet veya spor gibi sağlık yazılımları da olabilir ya da belli bir alışkanlığınızı sistemik olarak terketmenize yardımcı olacak (sigara gibi) yazılımlar da örnek verilebilir. (Eğitim, Okuma alışkanlığı vs..) Bu örnekler daha da arttırılabilir.

Kısaca bu yazımdan etkilenip telefonunu daha efektif kullanmak isteyenler, öncelikle kendilerini gözlemleyerek değiştirmek/geliştirmek istedikleri yönleri ile alakalı yazılımları App Storeları, Worldleri gezerek keşfedebilir telefonlarını asistanları olarak kullanabilirler.

               

Retail Pos ve Ax For Retail arasındaki veri alışverişinin bu servisler üzerinden yapıldığını söylemiştim. Microsoft Dynamics’in sunduğu Retail sürecinde aslında dört modül işlemektedir. RSC ise bu ayaklardan bir tanesini temsil ediyor.

Retail Modüllerinin kurulumu aslında oldukça basittir. Bir kaç NEXT tuşuna basarak bu işi tamamlayabiliyorsunuz. Biraz zahmetli olan kısım ise kurulum sonrası ayarlarda ve sorunsuz bir şekilde veri alışverişlerinin gerçekleşmesinde.

Özellikle perakende sektöründe her akşam Merkez ve Kasalar arasında veri alışverişi yapılır. İşlemler merkeze, personel, ürün stok bilgileri ise kasalara gönderilir. Alış verişi sağlayan ise RSC servisidir.

Tanım kısmını geçip asıl yazının amacı olan noktalara geleyim. RSC kurulumu 1-2 dakika civarı süren çok küçük bir dosyadır fakat bu kurulumu yapmadan önce aşağıda listesini verdiğim kütüphaneleri bilgisayara kurmuş olmanız gerekir.

* Microsoft SQL Server 2005, 2008 Standard, Enterprise veya Express Edition (normal veya R2)

* Windows Installer 4.5

* Microsoft .NET Framework Version 3.5

* Microsoft Visual C++ 2008

* OPOS Comon Control Objects

Bu gereklilikleri bilgisayarınıza kurduktan sonra tek yapmanız gereken RSC kurulumunu başlatmanız.

Bu noktaya kadar yukarıdakileri eksiksiz yapmış olmanız gerekiyor. Şimdiki adımda RSC servisinin jobları takip edebileceği ve loglayabileceği veritabanını kurmamız gerekiyor.

Retatil Store Connect kurulum klasörüne gidip DATA dizininde yer alan AXRETAILMSG scriptini Sql Server da çalıştırmamız gerekiyor.

Scripti çalıştırırken bazı hatalarla karşılaşabilirsiniz. Önemli hatalar olmamakla birlikte çabucak düzeltip scriptin düzgün çalışmasını sağlayabilirsiniz.

Şimdiki adımda ise RSC servisini kurmamız. Burada öncelikle Retail veritabanlarına yetkisi olan bir kullanıcıya ihtiyacımız var. Size tavsiyem servislerin çalışmasını sağlayacak Local Admin yetkisine sahip bir kullanıcı tanımlayıp, hepsinde aynı kullanıcıyı kullanmanız.

Retail Store Connect Settings’i çalıştırıp, servis ismini yazarak Add diyoruz ve servis kurulumuna başlıyoruz.

İlk ekranda Logların tutulacağı database bilgilerini yazıyoruz. Server ismini ve verdiğimiz database ismini yazıyoruz. RSC’nin daha önceki sürümlerinde veritabanı ismi sabitti ama şimdi değiştirebildiğimiz için bu ekran karşımıza çıkıyor.

Veritabanı tanımından sonra karşımıza çıkan ekran RSC servisinin hangi kullanıcı ile başlatılacağını belirtiyor. Kuruluma başlamadan önce Local admin yetkisi ile tanımladığımız kullanıcıyı bu ekranda kullanıyoruz. Bu ekranı da geçtikten sonra RSC ayarları tamamlanmış oluyor.

Son adım ise RSC servisini çalıştırmadan Servisler ekranını açıp kullanıcı ayarlarını güncellemek. Servisler ekranı için Start > Run > services.msc yazabilirsiniz. Açılan ekranda Retail Store Connect servisini bulup sağ tıklayarak özellikler ekranını açıyoruz.

Açılan ekranda LogOn sekmesinde kullanıcı bilgilerini tekrar yazarak APPLY diyoruz. Şimdi servisimizi tekrar çalıştırabiliriz. RSC ayarları için yapılması gerekenleri tamamladık.

Daha önceki şu yazımda veri iletişimi yapılacak her noktaya RSC servisi kurulması gerektiğinden bahsetmiştim. Bu durumda diğer noktalara da bu servisi kurup yukarıda bahsettiğim ayarları gerçekleştirmeniz gerekiyor.

               

Axapta’da kod yazmaktan çok hangi kodu nerede kullanacağınız, ve kulandığınız eklerin methodların hangi class’lardan geldiğini bilmek önemli. Genel itibariyle axapta yazılımı müşteri ihtiyacına yönelik customize edilebilen bir yazılım.

Elbette ki içinde projeler yaratıp import/export işlerini gerçekleştiriyorsunuz, projelerinizi geliştirirken takip etmeniz gereken geliştirme yönetmleri ve uygulamanız gereken iş kuralları var fakat genelinde kullanılan kodlar bellidir.

Bilinmesi gereken noktalardan bir tanesi ise _ds takısıdır. <_ds> takısının kullanımı <tabloismi><_ds>.methodismi(); şeklindedir. Sondaki _ds uzantısı bir tanımlayıcı görevi görür. Formun tabloismi ile belirtilen datasource’undan belirtilen (methdoismi) method’un çağrılması amaçlanır. Bu methodlar, FormDataSource classında tanımlanırlar.

Deneme yapmak için, Yeni bir form oluşturup datasource’ına custtable’ı atın. Daha sonra Form methodlarına sağ klikleyip init() methodunu override ederek aşağıdaki kodu methoda yazmanız yeterli.

custtable_ds.getFirst();

FormDataSource classında tanımlanmış olan ve kullanabileceğiniz diğer methodları incelemek isterseniz, Developer Guide’ı kullanabilirsiniz.

               

Axapta’da geliştirme yaparken genel bir tavsiye olarak orjinal tablolaları ve formları değiştirmemenizi isterler. Ek işlevsellik eklemek için Axapta’da bulunan tablolara ve formalara dokunmak yerine kendi tablolarınızı ve formlarını oluşturmanız ve bunları Extended Data Types lar ile Axapta’ya bağlamanız beklenir.

Axapta’nın orjinal halini bozmadan yapacağınız her özelleştirme, güncellemelerde işinizi oldukça kolaylaştırarak zamandan tasarruf etmenizi sağlayacaktır.

Lafı fazla uzatmadan hemen bahsetmek istediğim noktaya geliyorum. Tabloyu oluşturduğunuz zaman bu kendiliğinden oluşmayacaktır, sizin bu methodu oluşturarak kullanımınıza yönelik kodlar eklemeniz gerekir.

Elbetteki farklı kullanımlar için daha spesifik kodlar yazmanız mümkün fakat ben en temel haliyle bir kod paylaşıyorum sizinle. Bu kod Primary Key alanına göre arama işlemi yaparak ilgili satırı getiriyor.

public static Tablo find(TabloId tabloId, boolean update=false)
{
    Tablo tablo;
    ;

    tablo.selectForUpdate(update);

    if(tabloId)
    {
        select firstonly tablo
        where tablo.CarId==carId;
    }

    return tablo;
}

Kısa bir hatırlatma da yapmak istiyorum. Bu methodu formlarda oluşturma şansınız var fakat direk tablo nesnesinde oluşturmanız tavsiye edilir.

               

Axapta’dan Pos’lara veya Poslardan Axapta’ya düzenli aralıklarla verilerin gidip gelmesi gerektiğini biliyoruz. Gerek raporlama olsun, gerek güncelleme olsun mutlaka arada belirli servisler ve onların rutin çalışmalarını sağlamak zorundasınızdır.

Axapta Retail Headquarter’da bu işi yapan modülün ismi Retail Scheduler’dır. Retail Scheduler, mağaza tümleştirme/birleştirme işlemleri, dağıtım listeleri ve planlayıcı işleri gibi bir takım hayati işlemleri yapmanızı sağlayan bir yapı sunar size. Bu yazıda ise belirli periyotlarla belirli jobları çalıştırması için “batch job” ayarlayacağız.

Öncelikle Retail Scheduler > Scheduler Job formunu açarak resimdeki gibi toplu halde çalıştırmak istediğimiz işleri ctrl veya shift yardımıyla seçiyoruz. Daha sonra sağda yer alan Batch Job butonuna tıklayarak Create batch Job u seçiyoruz.

Açılan pencereden ise batch job için başlangıç, bitiş tarihi; yineleme sayısı ve ismi gibi bilgileri giriyoruz. Günde bir kere çalıştırmak için başlangıç saatini ve tarihini ayarlıyorsunuz, bitiş tarihinin olmadığını belirten seçeneği seçiyorsunuz, günlük olduğunu belirten ayarları yapıyorsunuz. En son adımda ise isim veriyorsunuz. Resimde kırmızı kare içindekilere göz gezdirin. Kaydediyoruz.

Oluşturduğumuz toplu işi inceleyip, işlemler yapmak için ise Basic > Batch Job formunu kullanmalısınız. İşi çalıştırmak için sağ butonlardan Functions > Change Status formunu açarak Waiting hale getirmelisiniz. İşlerin son durumunu görmek için ise Functions > Refresh seçeneğini kullanmalısınız.

               

Pos makinasına gerekli yazılımları sırasıyla yükledikten, ayarları yaptıktan ve Retail Pos’ da sıkıntısız açtıktan sonra hala printerdan fatura veya makbuz alamıyorsanız sorunu kendinizde aramayın. Microsoft’a göre hiçbir neden yokken baskı alınamıyorsa, Epson OPOS ADK’nın eski sürümlerini yükleyip deneyin. Geçenlerde bu tarz bir olayı tecrübe etmiştim. Bir problem yaşıyorsanız en azından denemenizde fayda var.

               

Microsoft Dynamics POS ile Axapta Headquarter arasındaki veri iletişimini sağlayan ve bunları loglayan servisin ismi Retail Store Connect’tir. Bu servis tahmin ettiğiniz üzere bir windows servisi olup çalıştığı sistemde belli başlı yetkilere sahip olmalıdır.

Genel topolojiye baktığımızda veri iletişiminde bulunacak olan her makinada bu servisin çalışması gerekmektedir. Bizim bu örneğimizde sadece iki iletişim noktası bulunuyor. Birincisi AOS server ve Retail Headquarter, diğeri ise mağazada bulunan kasa niteliğindeki Retail Pos makinası.

Axapta Retail Scheduler’da bir job çalıştırdığınız zaman, öncelikle AOS serverındaki Retail Store Connect servisi kendi üzerindeki veritabanında ilgili verileri ve şemaları çekerek bir paket oluşturur. Daha sonra bu paketi, pos terminali niteliğindeki makinanın Retail Store Connect servisine gönderir. Pos Terminali olarak görev yapan makinadaki Retail store Connect servisi ise gerekli işlemleri başlatır.

Bu iki iletişim noktasının arasında ise oluşturulan veri paketleri gidip gelecektir. Veri paketlerini incelemek isterseniz de yine Retail Store Connect Settings uygulamasından ilgili paketi xml dosyasına çeviren converterı kullanabilirsiniz. Aktarımda herhangi bir sorun oluştuğunda yapmanız gerekenlerden bir tanesi de gelen paketlerdeki tablo uyumluluğunun olup olmaması. Daha önceki tecrübelerimin bir tanesinde anlamsızca aldığım hatada, sorunun veri paketleri tarafından taşınan veriler ve tablo yapılarının mevcut Retail Pos veritabanındaki tablolarla uyumsuz olduğunu gördüm.

Retail Store Connect servisi ile gelen paketler işleme alınmadan önce, Retail POS veritabanında bulunan mevcut tabloların içi temizlenir ve yeni veriler kaydedilmeye başlar. Çalıştırılan jobların akibetinin ne olduğunu öğrenmek istediğiniz de Retail Store Connect, çalıştığı makinada loglama amaçlı bir veritabanı tutmaktadır. O veritabanındaki tabloları inceleyerek daha fazla bilgi alabilirsiniz.

Bir sonraki yazımda Retail Store Connect kurulumu ve kurulum öncesi ne gibi gereksinimlere ihtiyaç duyar gibi konulara değinmeyi düşünüyorum.

               

Mağazalarda olmazsa olmaz donanımlardan biri şüphesiz printerlardır. Mutlaka her işlemden sonra fatura ve fiş basmanız gerekir. Türkiye’de ise fiş basmak için yazılıma mali onay almanız gerekiyor. Retail Pos‘un henüz mali onayı olmadığı için sadece fatura basabiliyoruz.

Retail Pos‘tan printerları (slip,receipt) usb den veya com‘dan bağlamanız, printerı açmanız ve test için kağıt koymanız gerekiyor. Daha sonra OPOS driverlerı kurup, Axapta Headquarter tarafında ise tanıtımı yapmanız gerekir. En sonunda ise test işlemlerini yapabiliriz.

Yazıcıyı tanıtırken, windows sürücüsü yerine opos sürücülerini kullanmamız gerekiyor. Retail Pos henüz windows sürücülerini tanımıyor. ileriki sürümlerinde ise tanıyıp tanımayacağı da bilinmiyor.

Epson printerlerı dünyada en çok kullanılan printerlar olduğu için bu yazımda Epson TM-295 printerın tanıtımını anlatacağım.

Öncelikle epsonexpert.com adresine giderek giriş yapmanız gerekiyor. Oradan da OPOS ADK‘nın son sürümünü indirmeniz gerekiyor. OPOS ADK, Epson yazılımların OPOS dll leri ile konuşmalarını sağlayan sürücüleri oluyor. Yazılımı kurup, printer modelini seçtikten sonra Next diyerek test formunu açıyoruz. Checkhealth Interactive butonuna basarak printerımızı test edebiliriz. Start’a bastıktan sonra “OPOS_SUCCESS” mesajı vermesi gerekiyor. Bu noktada ufak bir tüyo vermek istiyorum. Yazıcınız com‘dan bağlıysa ve CheckHealth hata veriyorsa, com2, com3.. gibi tüm bağlantıları teker teker deneyin. (Makinaya uzaktan bağlandığınız varsayıyorum. Yanındaysanız zaten hangi porttan bağlandığını görebilirsiniz.)

Bu noktaya kadar yazıcınızı OPOS ADK ile bağlamış ve test sayfası almış olmanız gerekiyor. Bu noktaya kadar bir sıkıntı yaşadıysanız onu çözmeniz gerekiyor. Şimdi ise OPOS CCO yüklemeniz gerekiyor. monroecs.com adresinden indirebilirsiniz. Bilgisayarınızı baştan başlattıktan sonra printerınız kullanıma hazır.

Retail Headqearter‘a giderek, POS>Hardware PRofiles‘ı tıklayıp, Pos cihazının Hardware Profile‘ını açarak Printer sekmesine tıklıyoruz. Oradan OPOS sürücüyü seçip, yazıcı adımızı yazıyoruz. Burada dikkat etmeniz gereken yer yazıcı adınızı OPOS ADK yazılımındaki ile aynı vermeniz gerekir. Daha sonra baskı alabilmek için Receipt Profile ID seçmeniz gerekiyor.

Son olarak bu Slip printerlardan fatura baskısı alabilmek için, Retail Headquarter > Retail POS > Form Layout‘ı tıklayarak önceden baskı tasarımımız için Print As Slip seçeneğini seçmemiz gerekiyor.

Tekrar noktaya baktığımızda printerı tanıttık, konfigürasyonları yaptık. Şimdi aktif olabilmesi için bu bilgileri Retail Pos‘a aktarmamız gerekir. Retail Scheduler > Scheduler Job > N-1090 işini çalıştırıp verileri Retail Pos‘a aktarabiliriz.

Burada ufak bir tüyo daha vereyim. Herhangi bir işe tıkladığınızda alt taraftaki detayları inceleyerek nelerin aktarıldığını görebilirsiniz. Bize POSHardwareProfile tablosunun aktarılması yetiyor.

Pos makinasına giderek artık testlerimize başlayabiliriz.

               

Retail Connect Service, Retail Poslar ile Axapta Retail Headquarter‘ların birbirleri ile konuşmasını sağalayan yapı taşlarından bir tanesidir. Retail Store Connect‘in temel amacı, ilgili job çalıştırıldığında, kapsadaığı verileri paket haline getirmektir.

Hazırlanan veri paketleri daha sonra Retail Pos’a veya Axapta tarafına gönderilir. Ulaşım noktasındaki Retail Store Connect ise gelen paketi okuyarak içindeki verileri ilgili tablolara yazar.

Biz personel job’unu veya herhangi başka bir jobu çalıştırdığımız zaman aslında arka planda bu iki servis birbirleriyle konuşurlar ve işlemleri gerçekleştirirler. Buradan aslında Retail Store Connect‘leri her noktaya kurmamız ve konfigüre etmemiz gerektiğini anlıyoruz.

Retail Pos‘ta belli değişiklikler ve güncellemeler yapmak istediğimizde izlememiz gereken yolu daha önce belirtmiştim. Bu değişilik tasarım olsun, fiyat olsun faketmez tüm bu değişiklikleri Axapta‘da Retail Headquarter modülünde yapıp, daha sonra jobları çalıştırarak Retail Store Connect servisleri aracılığı ile aktarırsınız.

Retail Pos‘unuzu kapatıp açtıktan sonra ise yeni güncellemeleri kullanmaya başlayabilirsiniz.

               

Ax For Retail‘da herşey aktarımlarla işlemektedir. Mağazalardaki Retail Pos makinalarının olası bir iletişim kesikliğinde offline çalışabilmeleri için düşünülmüş bir tekniktir bu.

Anlık sorgular ve personel girişleri için Transaction Service aracılığı ile Merkezle bağlantı kurulsa da hemen hemen diğer tüm işlemler offline olarak görülmektedir. Gerekli güncellemeleri ve değişiklikleri Pos lara aktarabilmek için de jobların çalışması gerekiyor.

Retail Pos‘u makinaya kurduktan sonra kullanıcı girişleri ve tanımları için bir dizi işlemler yapmanız gerekiyor. Retail Pos’ta Personel tanımı elbette ki Axapta tarafında yapılır. Retail tarafına çekildiktan sonra Retail Poslara aktarılır. Bu sayede bir personelin ERP sisteminde yeri ve bilgileri izlenebilir oluyor.

Bunu yapabilmek için öncelikle Axapta > Human Resources > Employees formunda, Yeni bir personel tanımladıktan sonra, listeden personelin üstüne çift tıklıyoruz.

Gelen yeni ekranda “Retail” seçeneğini işaretleyerek, Personelin, Retail personeli olduğunu belirliyoruz. Human Resources modülünde işimizi bitirdikten sonra Retail Headquarter modülüne geçiyoruz. (Bu işlemi sağ altta bulunan “Retail(k)” butonuna basarak da yapabilirsiniz.)

Retail Headquarters > Store > Staff formunda ise personelin retail bilgileri girilir. Kullanıcının Personal kısmında Retail Pos makinasında kullanacağı şifre belirlenir ve kaydedilir.

Şu aşamaya kadar, ERP sisteminde bir personel tanımladık, onu mağaza çalışanı yapabilmek için Retail tarafına aktardık. Şimdi ilgili mağazada yetkisini alabilmesi için jobu çalıştırmamız gerekiyor.

Retail Scheduler > Scheduler Job formunda, Personel ile alakalı jobu çalıştırmalıyız (N-1060).

Bu aşamadan sonra ilgili personel Retail Pos makinasında işlerini görebilir hale gelmiş oluyor.